Nông sản, thực phẩm tươi sống là những mặt hàng thiết yếu hằng ngày gắn liền trực tiếp với thể trạng và sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, việc kiểm soát chất lượng từ khâu nuôi trồng, đánh bắt cho đến bàn ăn vẫn luôn là bài toán phức tạp đối với các nhà quản lý đô thị. Để giải quyết triệt để vấn đề này, hành lang pháp lý hiện hành đã quy định rất rõ ràng về trách nhiệm thiết lập dữ liệu đầu vào - đầu ra của từng lô sản phẩm.
Hành lang pháp lý bắt buộc đối với cơ sở kinh doanh
Quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm hiện nay là yêu cầu pháp lý bắt buộc được quy định cụ thể tại Luật An toàn thực phẩm; Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 17/2021/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Theo đó, các hộ sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông lâm thủy sản phải thiết lập hệ thống sổ sách ghi chép (dạng giấy hoặc dữ liệu điện tử) theo nguyên tắc "Truy xuất một bước trước - một bước sau". Cơ chế này bảo đảm khả năng nhận diện, truy tìm một đơn vị sản phẩm tại các công đoạn xác định của quá trình sản xuất, kinh doanh. Khi cơ quan chức năng yêu cầu thanh tra, cơ sở có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ thông tin lưu trữ về nhà cung cấp (người bán) lô sản phẩm và danh sách khách hàng (người mua) của lô sản phẩm đó.
Theo hướng dẫn chuyên môn, thông tin tối thiểu mà mỗi hộ kinh doanh cần thực hiện lưu trữ bao gồm:
Đối với lô hàng, nguyên vật liệu mua vào: Phải thể hiện rõ tên, địa chỉ, mã số (nếu có) của nhà cung cấp; thời gian, địa điểm giao nhận; các dữ liệu thông tin chi tiết về sản phẩm (tên, chủng loại, khối lượng, mã số nhận diện).
Đối với lô hàng, nguyên vật liệu bán ra: Phải ghi nhận rõ tên, địa chỉ, mã số khách hàng; thời gian, địa điểm giao nhận; thông tin chi tiết của lô hàng. Đối với các khách hàng lẻ mua tiêu dùng trực tiếp, cơ quan quản lý khuyến khích cơ sở chủ động ghi chép thông tin nhằm hỗ trợ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi phát sinh sự cố.
Quy định nghiêm ngặt về thời gian lưu trữ hồ sơ
Một lỗi phổ biến mà các cơ sở sản xuất, kinh doanh quy mô vừa và nhỏ thường mắc phải là tiêu hủy sổ sách quá sớm khi lô hàng đã bán hết. Pháp luật quy định cụ thể thời gian tối thiểu phải lưu trữ dữ liệu truy xuất tính từ ngày sản xuất đối với từng nhóm mặt hàng:
Tối thiểu 06 tháng: Đối với thực phẩm nông lâm thủy sản tươi sống (những mặt hàng không yêu cầu bắt buộc ghi hạn sử dụng).
Tối thiểu 02 năm: Đối với các loại thực phẩm đông lạnh hoặc thực phẩm nông lâm thủy sản đã qua chế biến.
Tối thiểu 12 tháng kể từ ngày hết hạn sử dụng: Đối với các sản phẩm thực phẩm nông lâm thủy sản có ghi rõ hạn sử dụng trên bao bì.
Lợi ích đa chiều từ việc công khai nguồn gốc
Việc chuẩn hóa quy trình ghi chép không thuần túy là hành động đối phó với cơ quan chức năng, mà nó mang lại giá trị thiết thực và bảo vệ lợi ích hữu hiệu cho cả ba chủ thể của chuỗi cung ứng thị trường:
Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Giúp kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm tham gia hệ thống lưu thông, số hóa dữ liệu luồng di chuyển của thực phẩm. Từ đó dễ dàng thống kê thị trường, theo dõi chất lượng, kiểm tra tình trạng hoạt động của các cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và xử lý tận gốc khi xảy ra khiếu nại hoặc sự cố ngộ độc thực phẩm.
Đối với người sản xuất, kinh doanh: Đây là giải pháp hữu hiệu để khẳng định uy tín thương hiệu, chống hàng giả, hàng nhái, từ đó tăng hiệu quả truyền thông và năng lực kinh doanh. Đồng thời, việc lưu trữ hồ sơ giúp chủ cơ sở chủ động khoanh vùng, kịp thời xác định, thu hồi và xử lý nhanh các lô hàng lỗi, giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế và rủi ro pháp lý khi có khiếu nại phát sinh.
Đối với người tiêu dùng: Xóa bỏ tâm lý e ngại, "mập mờ" về chất lượng. Người dân được quyền kiểm tra, giám sát tận gốc thông tin về nguồn gốc xuất xứ, độ an toàn của sản phẩm mình ăn uống hằng ngày, nâng cao ý thức lựa chọn thực phẩm sạch.
Chế tài xử phạt nghiêm khắc: Sẵn sàng răn đe vi phạm
Bên cạnh việc tuyên truyền nhắc nhở, Chính phủ đã ban hành các chế tài xử phạt hành chính vô cùng nghiêm khắc tại Nghị định số 115/2018/NĐ-CP và Nghị định số 124/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm. Cụ thể, tại Điều 26, các mức phạt được áp dụng như sau:
Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với hành vi không lưu trữ thông tin hoặc lưu trữ không đầy đủ thông tin để phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
Không thực hiện thông báo lô sản phẩm không bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định;
Không thiết lập hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm hoặc có thiết lập nhưng không đầy đủ thông tin; không thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi phát hiện hàng hóa không bảo đảm an toàn;
Không tổng hợp, báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền về các biện pháp xử lý lô sản phẩm không bảo đảm an toàn;
Không báo cáo hoặc báo cáo không đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm theo quy định của pháp luật.
Hành động quyết liệt từ chính quyền cơ sở
Quyết tâm đưa công tác quản lý an toàn thực phẩm đi vào chiều sâu và thực chất, UBND phường Kiến Hưng đã ban hành Kế hoạch số 157/KH-UBND ngày 15/4/2026 nhằm cụ thể hóa Kế hoạch số 153/KH-UBND của UBND Thành phố Hà Nội về việc triển khai “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026. Đồng thời, bám sát văn bản chỉ đạo hướng dẫn số 4454/SNNMT-CLTT của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
Hiện nay, Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Kiến Hưng đã chủ động xây dựng và cung cấp đồng bộ hệ thống mẫu biểu công khai thông tin nguồn gốc sản phẩm thực phẩm nông lâm thủy sản đến tận tay các cơ sở.
Chính quyền địa phương đề nghị toàn thể các hộ sản xuất, kinh doanh, các tiểu thương trên địa bàn phường nghiêm túc tiếp nhận mẫu biểu, chủ động ghi chép đầy đủ nhật ký hàng hóa đầu vào - đầu ra và thực hiện treo biển công khai thông tin nguồn gốc tại điểm bán. Sự tự giác và minh bạch của mỗi cá nhân, tổ chức chính là chìa khóa vàng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng một thị trường thực phẩm văn minh và an toàn tại địa phương.
(Phòng Kinh tế, Hạ tầng & Đô thị phường Kiến Hưng)